ZASADY DOBORU HASEŁ

Oprac. Małgorzata Praczyk-Jędrzejczak

  1. Hasła osobowe

  1. Hasło główne osobowe (pole 100)
  2. Hasłem głównym osobowym jest nazwa autora uznanego za głównego twórcę utworu. Jeśli autorów jest dwóch lub trzech hasło główne otrzymuje autor wyróżniony typograficznie, lub pierwszy. Dla nazw wymienionych obok nazwy autora głównego sporządza się hasła dodatkowe w polu 700 bez określenia rodzaju współpracy. Jeśli na stronie tytułowej brak odpowiedniego słowa (i, oraz, współaut.) a nazwisko pierwszego autora zostało wyróżnione typograficznie, należy dodać w nawiasach kwadratowych wyrażenie "[oraz]".

    Np.

      100 1 Kaprzyk, Zofia.

      245 00 Wskaźniki ekonomiczne 10 kombinatów PGR / \c Zofia Kaprzyk [oraz] A. Figura [et al.].

      700 1 Figura, Agnieszka.

      Na stronie tytułowej wyróżniono w sposób typograficzny nazwę Zofia Kasprzyk, nazwy pozostałych czterech autorów wydrukowano mniejszą czcionką. Dodano słowo "oraz" po nazwie autora uznanego za głównego, aby odzwierciedlić wyróżnienie typograficzne.

  3. Hasła osobowe dodatkowe dla współtwórców - pole 700

    Nie należy dodawać określenia rodzaju udziału danej osoby w powstaniu dokumentu dla:

    - nazwy drugiego i trzeciego autora, jeżeli w haśle głównym podano nazwę osoby uznanej za autora głównego, a wszystkich autorów jest nie więcej niż trzech

    - nazwę autora wymienionego w oznaczeniu odpowiedzialności na pierwszym miejscu, jeżeli autorów jest więcej niż trzech i żaden z nich nie został uznany za autora głównego

    Autor przedmowy, wstępu, posłowia, suplementu, indeksu, bibliografii, komentarza, załącznika

    Nazwy autorów przedmowy, wstępu, posłowia, suplementu, indeksu, bibliografii, komentarza, załącznika podaje się w opisie bibliograficznym, jeśli zostały zamieszczone na stronie tytułowej. Przy istotnym wkładzie pracy przejmuje się także nazwy z innych preliminariów, okładki, metryki książki (ale nie ze spisu treści). Podaje się do trzech nazw, hasło dodatkowe w polu 700 otrzymuje nazwa pierwszego współtwórcy z określeniem rodzaju współpracy.

    Tłumacz

    W oznaczeniu odpowiedzialności podaje się do trzech nazw tłumaczy, lub pierwszą nazwę i skrót "et al." w przypadku większej liczby tłumaczy. Zasada ta dotyczy nazw wszystkich współtwórców podawanych w oznaczeniu odpowiedzialności.

    Hasło dodatkowe sporządza się dla wszystkich. Hasła dodatkowe w polu 700 otrzymują tylko tłumacze z języka polskiego lub na język polski.

    Ilustrator i fotograf

    Nazwy ilustratorów podaje się tylko, gdy zostały zamieszczone na stronie tytułowej. W oznaczeniu odpowiedzialności zapisuje się do trzech nazw lub pierwszą i skrót "et al.". Przy istotnym wkładzie pracy przejmuje się także nazwy z innych preliminariów (szczególnie w przypadku literatury pięknej i dziecięcej). Hasło dodatkowe w polu 700 otrzymuje nazwa wymieniona jako pierwsza.

    Redaktor

    W przypadku zbioru prac różnych autorów (więcej niż trzech autorów) nazwy redaktorów przejmuje się ze strony tytułowej, innych preliminariów, okładki, metryki książki. W oznaczeniu odpowiedzialności podaje się od jednej do trzech nazw lub pierwszą nazwę i skrót "et al.". Sporządza się hasła dodatkowe dla wszystkich redaktorów wymienionych w oznaczeniu odpowiedzialności.

    W przypadku pracy autorskiej w opisie bibliograficznym uwzględnia się redaktorów wyłącznie ze strony tytułowej. Podaje się od jednej do trzech nazw lub pierwsza i skrót "et al.". Hasło dodatkowe sporządza się dla redaktora wymienionego na pierwszym miejscu.

    Skróty nazw współtwórców:

    Bibliogr. - Autor bibliografii załącznikowej

    Indeks - Autor indeksu

    Koment. - Autor komentarza

    Aut. oryg. - Autor oryginału

    Posł. - Autor posłowia

    Przedm. - Autor przedmowy

    Druk. - Drukarz

    Fot. - Fotograf

    Il. - Ilustrator

    Oprac. - Opracowujący

    Red. - Redaktor

    Tł. - Tłumacz

    Adapt. - Twórca adaptacji

    Wybór - Twórca wyboru

    Zebr. - Twórca zbioru

    Wyd. - Wydawca

 

  1. Hasła korporatywne - instytucja
    1. Hasło główne korporatywne - instytucja (pole 110)
    2. Nazwę ciała zbiorowego podaje się w haśle głównym rekordu w opisie oficjalnego dokumentu o charakterze administracyjnym lub informacyjnym, dotyczącym działalności danej instytucji.

      Za oficjalne dokumenty uważane są: statuty, regulaminy, uchwały (nie ustawy!), sprawozdania z działalności, spisy członków, programy, katalogi zbiorów, katalogi wydawnicze.

      Osoby opracowujące materiały skatalogowane pod hasłem głównym korpotarywnym - instytucja, otrzymują hasła w polu 700 bez określenia rodzaju współpracy w podpolu \e.

      Nie stosuje się pola 110 w opisach ksiąg jubileuszowych, pamiątkowych oraz ustaw.

    3. Hasła dodatkowe dla instytucji (pola 710)

      Jeśli w książce brak osobowego oznaczenia odpowiedzialności, a podana jest instytucja sprawcza (jedna lub do trzech) należy wymienić je wszystkie lub pierwszą i skrót "et al.". Hasła dodatkowe otrzymują wszystkie nazwy. Gdy nazwa/nazwy instytucji sprawczych wystąpią w kolejnym oznaczeniu odpowiedzialności nie należy sporządzać haseł dodatkowych w polu 710, chyba, że dokument może być poszukiwany pod tą nazwą/nazwami.

      Jeśli w dokumencie nazwie ciała zbiorowego towarzyszy określenie typowe dla współtwórcy np.: oprac. tł., red., należy nazwę ciała zbiorowego podać w oznaczeniu odpowiedzialności wraz z towarzyszącym mu określeniem, w haśle dodatkowym (pole 710) bez określenia rodzaju współpracy.

      W oznaczeniu odpowiedzialności należy podać również nazwy organizatorów imprezy, ale tylko wtedy, jeśli podane są na stronie tytułowej oraz ich funkcja jest wyraźnie określona (np. "organizator", "zorganizowane przez" itp.). Należy wymienić od jednej do trzech nazw lub pierwszą nazwę i skrót "et al.". Hasła dodatkowe w polu 710 należy sporządzić dla wszystkich nazw.

  1. Hasła korporatywne - impreza
    1. Hasło główne korporatywne - impreza (pole 111)
    2. Nazwa imprezy stanowi hasło główne rekordu bibliograficznego, gdy nazwa imprezy podana jest w pierwszej strefie opisu tzn. stanowi tytuł lub podtytuł. Aby możliwe było utworzenie hasła dla imprezy muszą być spełnione odpowiednie warunki zgodne z zasadami tworzenia haseł.

      Przykład:

      111 2 Congress of the International Union of Game Biologists \n (18 ; \d 1987 ; \c Kraków).

      245 00 Abstracts of the XVIIIth Congress of the International Union of Game Biologists, Kraków,

      August 1987 / \c ed. B. Bobek.

      Jeśli nazw konferencji jest więcej (dwie lub trzy) i wszystkie one zapisane są w pierwszej strefie opisu, w polu 111 podajemy tylko pierwszą nazwę, pozostałe otrzymują pola 711.

      Jeżeli na stronie tytułowej występuje obok nazwy konferencji tytuł książki, to w strefie tytułu i oznaczenia odpowiedzialności (pole 245) należy podać tytuł książki (przykład 1), z wyjątkiem przypadków, gdy tytuł ma formę dodatku do tytułu np. abstracts, streszczenia, program lub konferencja ma nazwę niewyróżniającą np. ogólnopolskie sympozjum, konferencja międzynarodowa (przykład 2).

      Przykład 1:

      245 00 Rozwój zastosowań teledetekcji w badaniach środowiska i jego monitoringu :

      \b XVII Ogólnopolska Konferencja Fotointerpretacji i Teledetekcji, Szymbark, 25-27
      kwietnia 1996 / \c [red. Jan Olędzki et al.].

      Przykład 2:

      245 00 II Zjazd Słowiańskich Geografów i Etnografów w Polsce 9;2-12 czerwca 1927 :

      \b program.

    3. Hasła dodatkowe dla konferencji (pola 711)

      W haśle dodatkowym dla konferencji podajemy nazwy drugiej i trzeciej konferencji w przypadku, gdy nazwa pierwszej podana została w haśle głównym.

      W haśle dodatkowym może też wystąpić nazwa konferencji, jeśli nie został spełniony warunek podania jej w haśle głównym. Tzn. nazwę imprezy podaliśmy w polu uwag rekordu bibliograficznego.

  1. Hasła tytułowe
    1. Hasło główne - tytuł ujednolicony (pole 130)
    2. Tytuł ujednolicony należy stosować jako hasło opisu bibliograficznego anonimów klasycznych, ksiąg świętych i ksiąg liturgicznych.

      Przykład:

      130 0 Biblia. \p ST. \p Księga Psalmów \l (pol.)

      245 00 Psałterz Dawidów / przekł. Jana Kochanowskiego.

    3. Hasło dodatkowe - tytuł ujednolicony (pola 730)
    4. Tytuł ujednolicony podajemy w polu hasła dodatkowego przy opisie dokumentu współwydanego, gdy pierwszy z tytułów podaliśmy w polu 130, 240 lub \a pola 245.

      Przykład:

      130 0 Chanson de Roland \l (pol. ; \s wersja fr.)

      245 00 Pieśń o Rolandzie ; Merlin czarodziej ; Lancelot z jeziora / \c oprac. Jacques Boulenger ;

      przeł. Krystyna Dolatowska [et al.].

      730 02 Merlin \l (pol. ; \s wersja fr.)

      730 02 Lancelot du Lac \l (pol. ; \s wersja fr.)

      Należy pamiętać, że w polu 730 drugi wskaźnik oznacza dokument niesamoistny wydawniczo.

      Tytuły ujednolicone wyszukujemy w indeksie serii i tytułów ujednoliconych.

    5. Hasło dodatkowe - Autor.Tytuł (pola 700)

      Hasło dodatkowe typu Autor.Tytuł tworzymy dla autorskich prac współwydanych. Tytuł pierwszej pracy podaje się w podpolu \a pola 245, tytuły prac kolejnych w podpolu \b i dla tych prac należy utworzyć hasła typu Autor.Tytuł. Dla dzieł filozoficznych i literatury pięknej tworzymy hasła typu Autor. Tytuł ujednolicony, dla pozostałych Autor. Tytuł właściwy.

      Przykład:

      100 1 Konopnicka, Maria \d (1842-1910).

      245 00 Dym ; \b Nasza szkapa / \c Maria Konopnicka.

      700 12 Konopnicka, Maria \d (1842-1910). \t Nasza szkapa \l (pol.)

      Należy pamiętać, że w polu 700 haseł typu Autor. Tytuł drugi wskaźnik oznacza dokument niesamoistny wydawniczo.

      Hasła dodatkowe typu Autor. Tytuł do pól 700 wyszukujemy w indeksie autorskim.

     

  2. Autorstwo dokumentów o specjalnych formach piśmienniczych
    1. Słowniki
    2. Osoby opracowujące słowniki należy traktować jako autorów i podawać ich nazwy w hasłach zgodnie z zasadami podanymi w punkcie I (dotyczącymi haseł głównych i dodatkowych).

    3. Bibliografie
    4. Osoby opracowujące słowniki należy traktować jako autorów i podawać ich nazwy w hasłach zgodnie z zasadami podanymi w punkcie I.

      W opisie bibliografii zespołu osobowego, hasło główne otrzymuje instytucja, która jest przedmiotem bibliografii. Nazwę autora bibliografii należy podać w haśle dodatkowym bez określenia rodzaju współpracy.

      Przykład:

      110 2 Politechnika Warszawska.

      245 00 Bibliografia publikacji pracowników Politechniki Warszawskiej za lata 1915-1965 / Maria

      Kowalska.

      700 1 Kowalska, Maria.

    5. Wypisy szkolne, wybory tekstów do nauki języka
    6. Osoby opracowujące wypisy szkolne i wybory tekstów do nauki języka należy traktować jako autorów i podawać ich nazwy zgodnie z punktem I.

    7. Zbiory prac różnych autorów
    8. Opis zbioru prac różnych autorów nie powinien mieć hasła głównego autorskiego. Nazwę redaktora zbioru należy podać w haśle dodatkowym z określeniem rodzaju współpracy.

    9. Antologie
    10. Opis antologii nie powinien mieć hasła głównego autorskiego. Nazwę twórcy antologii należy podać w haśle dodatkowym z określeniem rodzaju współpracy.

    11. Libretta
    12. W haśle głównym należy podać nazwę autora libretta. Należy sporządzić hasło dodatkowe bez określenia rodzaju współpracy zawierające nazwę kompozytora (książka zawiera tylko libretto).

      Przykład:

      100 1 Wolski, Włodzimierz.

      245 00 Hrabina : opera w trzech aktach / słowa Włodzimierza Wolskiego ; muzyka Stanisława

      Moniuszki.

      700 1 Moniuszko, Stanisław.

    13. Korespondencja
    14. Nazwy autorów korespondencji należy podać w haśle głównym i dodatkowych bez określenia rodzaju współpracy zgodnie z punktem I.

      Przykład:

      100 1 Estreicher, Karol.

      245 00 Korespondencja Karola Estreichera z Marią i Felicjanem Faleńskim (1867-1903).

      700 1 Faleńska, Maria.

      700 1 Faleński, Felicjan.

    15. Adaptacje i inne przeróbki
    16. W haśle głównym należy podać nazwę autora oryginału. Należy sporządzić hasło dodatkowe z określeniem rodzaju współpracy zawierające nazwę twórcy adaptacji lub innej przeróbki. Można sporządzić hasło dodatkowe zawierające nazwę autora i tytuł oryginału, jeżeli tytuł ten różni się od tytułu adaptacji.

    17. Wywiady
    18. W haśle głównym należy podać nazwę osoby udzielającej wywiadu. Jeżeli jednak inna osoba jest wskazana w opisywanym dokumencie jako główny rozmówca, jej nazwę należy podać w haśle głównym. Należy sporządzić hasła dodatkowe bez określenia rodzaju współpracy zawierające nazwy pozostałych uczestników rozmowy.

    19. Wykłady opracowane przez inną osobę niż wykładowca
    20. W haśle głównym należy podać nazwę wykładowcy. Należy sporządzić hasło dodatkowe z określeniem rodzaju współpracy, zawierające nazwę osoby opracowującej wykłady.

      Przykład:

      100 1 Zarankiewicz, Kazimierz.

      245 00 Matematyka : \b (wiadomości wybrane) / \c oprac. Leokadia Ubyszowa (według

      wykładów prof. K. Zarankiewicza).

      700 1 Ubyszowa, Leokadia. \e Oprac.

    21. Albumy

      Jeżeli dokument zawiera równoważne tekst i związane z nim ilustracje innej osoby niż autor tekstu, należy w haśle głównym podać nazwę osoby (autora tekstu bądź autora ilustracji) wskazanej lub wymienionej w dokumencie jako główny jego twórca lub wymienionej na pierwszym miejscu.

      Należy sporządzić hasło dodatkowe bez określenia rodzaju współpracy, zawierające nazwę współtwórcy.

      Przykład:

      100 1 Hermanowicz, Henryk.

      245 00 W dorzeczu Nidy / \c Henryk Hermanowicz - zdjęcia ; Zbigniew Nosal - tekst.

      700 1 Nosal, Zbigniew.